„Mamo, a na pewno nic się nie stanie?”, „Tato, ale obiecujesz, że wrócisz po mnie o równej godzinie?”.
Znamy to wszyscy. Kiedy dziecko patrzy na nas tymi wielkimi, pełnymi niepokoju oczami, nasz rodzicielski instynkt natychmiast krzyczy: ratuj! Chcemy natychmiast zdjąć z tych małych ramion cały ciężar, więc rzucamy szybkie, kojące: „Kochanie, na pewno wszystko będzie w porządku, obiecuję”. I na moment rzeczywiście działa. Napięcie schodzi, dziecko bierze głębszy oddech, my też.
Tylko że to niestety pułapka. I to taka, w którą wpadamy w najczystszej wierze.
Dlaczego to działa tylko na chwilę?
Lęk ma to do siebie, że nienawidzi jakichkolwiek znaków zapytania. Chce mieć stuprocentową pewność, że jutro nie wydarzy się nic złego. Kiedy uspokajamy dziecko, dając mu tę upragnioną obietnicę bezpieczeństwa, jego mózg dostaje szybki zastrzyk ulgi. Ale jednocześnie zapamiętuje pewną instrukcję obsługi: kiedy czuję niepokój, muszę biec do rodzica, żeby go ze mnie zdjął.
Dziecko nie uczy się wtedy, jak samodzielnie wytrzymać ten trudny moment. Staje się zależne od naszych zapewnień. Przy kolejnym zmartwieniu cała karuzela rusza od nowa, a pytań przybywa.
Zresztą, próba logicznego odpowiedzenia na każde „a co, jeśli…” dziecka to i tak droga donikąd. „A co, jeśli zapomnę piórnika?”, „To pożyczysz od kolegi”. „A jeśli nikt mi nie pożyczy?”, „To pani na pewno ci da”. „A jeśli pani nie będzie miała?”. Ten dialog może ciągnąć się bez końca, bo lękowy mózg nie szuka racjonalnych rozwiązań – on szuka nierealnej, absolutnej gwarancji, której w prawdziwym życiu po prostu nie ma.
Cel to nie „brak lęku”, ale odporność
Jako rodzice często stawiamy sobie za punkt honoru, żeby nasze dziecko nigdy się nie bało. To błąd. Strach i niepewność są częścią życia. Naszym celem nie powinno być wychowanie dziecka w całkowicie sterylnym, bezpiecznym kokonie, ale wyposażenie go w tarczę.
Odporność psychiczna nie bierze się stąd, że nigdy nie spotkało nas nic trudnego. Bierze się z doświadczenia, że poczuliśmy strach, przetrwaliśmy go i daliśmy sobie radę.
Co zrobić zamiast rzucania automatycznego „będzie dobrze”?
Następnym razem, gdy poczujesz pokusę, by szybko uciszyć dziecięce obawy, spróbuj podejść do tego z innej strony.
- Po prostu usłysz ten strach, zamiast go przeganiać. Czasami zamiast tłumaczyć, że nic się nie stanie, wystarczy przytulić i powiedzieć: „Widzę, że strasznie się tym denerwujesz. To musi być męczące tak ciągle o tym myśleć”. Dziecko czuje wtedy, że jego emocje są okej, a to już przynosi ogromną ulgę.
- Oddziel dziecko od jego strachu. Dzieci często utożsamiają się ze swoimi myślami. Warto pokazać im, że te czarne scenariusze to tylko wytwór wyobraźni. Można powiedzieć: „Oho, wygląda na to, że twój Pan Strach znowu przyszedł i próbuje ci wmówić, że sobie nie poradzisz. Słyszysz go?”. To pozwala spojrzeć na lęk z dystansu.
- Przerzuć piłeczkę na stronę dziecka. Zamiast od razu serwować gotowe rozwiązania, zapytaj: „Jak myślisz, co mogłoby ci teraz pomóc?”. Albo przypomnij mu o jego własnej sile: „Pamiętasz, jak rok temu tak bardzo bałeś się iść na basen, a potem świetnie się bawiłeś? Jak wtedy sobie z tym poradziłeś?”. W ten sposób budujesz w dziecku poczucie, że ono samo ma narzędzia, by to przetrwać.
Dzieci nas obserwują
Nie zapominajmy też o sobie. Dzieci są jak radary – wyczuwają nasze napięcie na kilometr. Jeśli sami panikujemy przy każdej drobnej zmianie planów i ciągle potrzebujemy kontroli, one nauczą się dokładnie tego samego. Pokazanie dziecku, że my sami czasem czegoś nie wiemy albo się obawiamy, a mimo to idziemy do przodu, to najlepsza lekcja odwagi.
Oczywiście, są sytuacje, w których domowe sposoby nie wystarczą. Jeśli lęk paraliżuje codzienne życie – dziecko ma koszmary, nie chce chodzić do szkoły, wycofuje się z kontaktów z rówieśnikami – nie ma co zwlekać, warto skonsultować się z psychologiem dziecięcym.
Ale w tych małych, codziennych zmartwieniach dajmy dzieciom szansę na zmierzenie się z niepewnością. Największym prezentem, jaki możemy im dać, nie jest obietnica, że świat zawsze będzie bezpieczny, ale głębokie przekonanie: „Może być różnie, ale ty sobie poradzisz”.
Źródło: https://www.psychologytoday.com
grafika: Obraz Yamu_Jay z Pixabay